Επίκαιρος όσο ποτέ άλλοτε ο Κ.Καβάφης

2013-10-11 18:24

«ΟΣΟ ΜΠΟΡΕΙΣ»

Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,

Τούτο προσπάθησε τουλάχιστον

όσο μπορείς :μην την εξευτελίζεις

μες στην πολλή συνάφεια  του κόσμου,

μες στες πολλές κινήσεις και ομιλίες.

 

Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,

γυρίζοντας συχνά κ’ εκθέτοντας την στων σχέσεων και των συναναστροφών

την καθημερινήν ανοησία,

ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

 

 

Το συγκεκριμένο ποίημα του Καβάφη στάθηκε αιτία για να γράψω αυτό το άρθρο και αφορμή για να μοιραστώ κάποιες σκέψεις μου μαζί σας. Από τα μαθητικά μου χρόνια  και έπειτα στη φοιτητική μου ζωή η ποίηση του Καβάφη πάντα με συγκινούσε  και κυρίως τα φιλοσοφικά. Έλεγα, λοιπόν, πάντα ότι ο Καβάφης είναι διαχρονικός και ότι υπάρχει μια φιλοσοφική διάσταση στα ποιήματα του που δεν καταντά ένας ανούσιος διδακτισμός αλλά μια ανάλαφρη προτροπή  στον άνθρωπο να ζήσει, να γευτεί, να βιώσει εμπειρίες. Έτσι, το συγκεκριμένο ποίημα ανάγεται σε μια σφαίρα πάνω από την καθημερινή πρακτική αλλά ταυτόχρονα υπάρχει μέσα σε αυτή κάνοντας το τόσο επίκαιρο και τόσο θεμελιακό που μπαίνεις στον πειρασμό ως ενεργός αναγνώστης να αναρωτηθείς αν πράγματι είναι γραμμένο για μια εποχή και μια κοινωνία όπως η σημερινή.

             Στέκομαι  αρχικά στο όσο μπορείς: ούτε κατώτερος των περιστάσεων ούτε πάνω από αυτό που ο κάθε άνθρωπος δύναται. Στο μέτρο του δυνατού προσδιορίζει την ανθρώπινη προσπάθεια, κάτι που συνεπάγεται ότι είναι εφικτό στην ανθρώπινη φύση να εφαρμοστεί στη ζωή του. Ο ίδιος ο άνθρωπος τον ενδιαφέρει και η ζωή του στο πέρασμα του χρόνου ή καλύτερα η ποιότητα της ζωής του. Αν έρθω στο σήμερα σκέφτομαι ότι η έννοια άνθρωπος, ουσία της ατομικότητας, ποιότητα ζωής έχουν ευτελιστεί ή τουλάχιστον τείνουν να ευτελιστούν και να θεωρηθούν κενά περιεχομένου. Το δεύτερο σημείο που επιχειρώ να επισημάνω είναι η διάσταση της ατομικής αξιοπρέπειας: «μην την εξευτελίζεις» σημειώνει ο μεγάλος Ποιητής. Ο  συνωστισμός και ο ποικίλος άλλος θόρυβος μπορούν να βλάψουν την ατομικότητα, να λειτουργήσουν αλλοτριωτικά, να εκτοπίσουν κάθε δυνατότητα αυτοσυγκέντρωσης και αυτοβελτίωσης του ατόμου( ας μου επιτραπεί ο όρος). Μα κάτι τέτοιο δεν υφίσταται σήμερα; Επιφανειακές και, αν θέλετε, τυπικές ανθρώπινες σχέσεις , χωρίς ουσιαστική και ζεστή επαφή που μπορεί με μοναδικό τρόπο να κάνει το πρόσωπο του ατόμου πιο γνώριμο, πιο οικείο στον εαυτό του, πιο κοντά στα δικά του μέτρα, στις δικές του διεκδικήσεις, στις δικές του επιλογές, έτσι ώστε να αναδεικνύεται πρωταγωνιστής της ζωής του  και όχι έρμαιο και ενεργούμενο στην ιστορική και  κοινωνική του διαδρομή, «ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική». Νομίζω ότι ο τελευταίος στίχος συμπυκνώνει όλο το τραγικό αδιέξοδο του ανθρώπου που ατενίζει τη ζωή με αδιαφορία, παθητικότητα και «ανοησία». Και πόσο η ταχύτατη και εκρηκτική τεχνολογική ανάπτυξη αφήνουν περιθώρια στον άνθρωπο να καθορίσει την ποιότητα της ζωής του και να ασχοληθεί με το πνεύμα, την εσωτερική αναζήτηση και σε τελευταία ανάλυση με το «είναι» και όχι το «φαίνεσθαι»;

Οι σκέψεις αυτές είναι υποκειμενικές και μου «γεννήθηκαν» εδώ και καιρό από την ανάγνωση του συγκεκριμένου αγαπημένου ποιήματος και ελπίζω να γίνουν εφαλτήριο γόνιμου προβληματισμού και ανταλλαγής ιδεών.      


 

—————

Πίσω