Στο τραπέζι πάλι η ενιαία τιμή βιβλίου

2013-12-04 22:06

Έντυπη Έκδοση

Από το 1997 που καθιερώθηκε

Στο τραπέζι πάλι η ενιαία τιμή βιβλίου

Ανηφορίζοντας την Ακαδημίας, στη θέα τόσων ερημωμένων καταστημάτων, η καρδιά σου σφίγγεται. Λίγο πριν τη Λυκαβηττού ωστόσο, πλάι σ' ένα από τα χιλιάδες «χρυσάδικα» που ξεφύτρωσαν σαν μανιτάρια από το 2009, πίσω από τις άδειες ακόμα βιτρίνες, στο εσωτερικό ενός πολυεπίπεδου μαγαζιού 150 τετραγωνικών, με τους τοίχους καλυμμένους με ράφια, επικρατεί οργασμός!

Η Μαρία Παπαγεωργίου, μια από τις... κινητές βιβλιοθήκες της Αθήνας, ταγμένη στο «Βιβλιοπωλείον της Εστίας» ώς την ημέρα που η ιστορική επιχείρηση σφραγίστηκε, ετοιμάζεται ν' ανοίξει το «Επί λέξει», ένα νέο, «πλήρες σε ποιοτικούς τίτλους» στέκι, αξιοποιώντας τα κεφάλαια ενός εφοπλιστή φίλου της.

«Δίχως αυτά, θα ήταν αδύνατον να το επιχειρήσω», παραδέχεται. «Ετσι όμως και καταργηθεί η ενιαία τιμή του βιβλίου, θα έχουμε μεγάλο πρόβλημα. Μέσα σ' ένα ήδη επιβαρημένο τοπίο, οι μικρομεσαίοι βιβλιοπώλες άλλο μέτρο προστασίας δεν διαθέτουμε».

Το ενδεχόμενο να καταργηθεί ο σχετικός νόμος του '97 -που εν ονόματι του εκδοτικού πλουραλισμού ισχύει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, εκτός Αγγλίας- συζητιέται κατά κόρον μετά την πρόσφατη έκθεση του ΟΑΣΑ και τις κυβερνητικές δεσμεύσεις ότι το 80% των προτάσεων του οργανισμού για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας, μέσα σ' ένα δίμηνο, θα έχουν υιοθετηθεί.

Εδώ που φτάσαμε, διόλου περίεργο που το βιβλίο αντιμετωπίζεται απροκάλυπτα σαν ένα οποιοδήποτε εμπορικό προϊόν. Πιθανότατα μάλιστα να δούμε τον υπουργό Ανάπτυξης να κομπάζει ότι δίνει επιτέλους φθηνά βιβλία στο λαό! Κι όμως, υπάρχουν εκδότες που πωλούν έργα βραβευμένα με Νόμπελ για ενάμιση ευρώ, τα παζάρια και οι εκπτωτικοί πάγκοι έχουν γίνει καθεστώς, οι εφημερίδες συνεχίζουν τις εκδοτικές προσφορές τους και στις γειτονιές πολλαπλασιάζονται τα βιβλιοπωλεία-στοκατζίδικα. Η αλήθεια είναι πως ποτέ άλλοτε δεν κυκλοφορούσαν τόσο πολλά βιβλία σε τόσο χαμηλές τιμές.

Για τα δύο πρώτα χρόνια

Ας το ξαναθυμίσουμε: το μέτρο της ενιαίας τιμής αφορά μόνο τις καινούργιες εκδόσεις και μόνο για τα δύο πρώτα χρόνια της κυκλοφορίας τους. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Οτι η τιμή λιανικής κάθε φρεσκοτυπωμένου βιβλίου καθορίζεται από τον εκδότη, ο οποίος ανταγωνίζεται φυσικά τους συναδέλφους του, και ότι αυτή η τιμή, μ' ένα περιθώριο έκπτωσης ως 10%, δεσμεύει από το συνοικιακό χαρτοβιβλιοπώλη ή το πιο ενημερωμένο βιβλιοπωλείο του κέντρου, μέχρι το μεγαλύτερο σουπερμάρκετ και το κάθε υποκατάστημα του «Παπασωτηρίου» και του «Public» ανά την επικράτεια.

«Δύο είναι οι βασικοί παράγοντες που καθορίζουν τις τιμές των νέων βιβλίων», εξηγεί η Μαρία Παπαγεωργίου: «Το κόστος έκδοσής τους και το μέγεθος της αγοράς στην οποία απευθύνονται. Οσο το κόστος παραμένει υψηλό και η αγορά δεν διευρύνεται, ώστε να υπάρχει και η δυνατότητα για μεγάλα τιράζ, δεν υπάρχουν περιθώρια για θεαματικές αλλαγές.

»Αυτό που θ' αλλάξει, αν καταργηθεί η ενιαία τιμή, είναι η σχέση του εκδότη με το βιβλιοπώλη. Η πίεση που θ' ασκείται για ακόμα μεγαλύτερες εκπτώσεις από τους μεγάλους βιβλιοπώλες θα είναι αφόρητη, προκειμένου να τις μετακυλήσουν με τη σειρά τους στην πελατεία τους».

Κάτι τέτοιο, όπως υποστηρίζει η Ενωση Ελληνικού Βιβλίου σε πρόσφατη ανοιχτή επιστολή της προς τον πρωθυπουργό, «θα έχει ως έσχατη συνέπεια να καταντήσει ο εκδότης να εκδίδει βιβλία κατά παραγγελία των μεγάλων αλυσίδων». Η ΕΝΕΛΒΙ μάλιστα εικάζει πως «δεν θ' αργήσουν ίσως να δημιουργηθούν και ομάδες εργασίας που θα παράγουν βιβλία κατά ορισμένα πρότυπα»! Το παράδοξο είναι πως μέλος του παραπάνω σωματείου, όπου εκπροσωπούνται οι λεγόμενοι «ισχυροί» του χώρου, είναι και ο Βαγγέλης Τρικεριώτης των βιβλιοπωλείων «Πρωτοπορία», ανέκαθεν εχθρικός με το νόμο της ενιαίας τιμής.

«Μου φαίνεται γελοίο και που το κουβεντιάζουμε», δηλώνει ο τελευταίος εν αναμονή της διαγραφής του, καθώς καιρό τώρα έχει πάψει να καταβάλλει συνδρομές στην ΕΝΕΛΒΙ.

«Πώς είναι δυνατόν ο πρόεδρός μας να μιλάει για ποιότητα;» λέει αναφερόμενος στον Θ. Ψυχογιό. «Τόσα χρόνια που ισχύει ο νόμος, είδατε τα μικρά βιβλιοπωλεία να διακινούν κάτι άλλο εκτός από μυθιστορήματα σαν της Μαντά; Τίποτε καλό δεν είδαμε από τότε. Γι' αυτό ακριβώς δημιουργήθηκαν και τόσες αλυσίδες, επειδή είχαν τη σιγουριά ότι κανείς δεν θα πωλούσε φθηνότερα.

»Και να που σήμερα οι ίδιες χρωστάνε σ' ολόκληρη την αγορά. Ξέρετε πόσοι εκδότες δεν αναγράφουν καν την ημερομηνία έκδοσης των βιβλίων τους; Ξέρετε πόσοι κάνουν ανατυπώσεις και τις προωθούν κατ' ευθείαν στα παζάρια; Η υποκρισία περισσεύει στον κλάδο μας. Οι σοβαρές χώρες υποστηρίζουν σοβαρά τις διατάξεις της ενιαίας τιμής. Στη δική μας, όμως, όλο το σύστημα είναι στημένο υποκριτικά».

Οπως αναγνωρίζει ο επικεφαλής των εκδόσεων «Μίνωας» Γ. Κωνστανταρόπουλος, «η ενιαία τιμή δεν μπορεί να εκπαιδεύσει το βιβλιοπώλη για να εξοπλίσει με ποιοτικούς τίτλους το κατάστημά του, του εξασφαλίζει όμως ένα ικανό για την επιβίωσή του εισόδημα».

Ο δε Στέφανος Πατάκης επιμένει πως η κατάργησή της θα χειροτερέψει την ήδη ζοφερή κατάσταση, ευνοώντας την κυκλοφορία των «ξενόφερτων» μπεστ-σέλερ, μ' ό,τι συνέπειες θα 'χει αυτό για το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας.

Για το δημιουργό του ομώνυμου οίκου -που, ας το σημειώσουμε κι αυτό, στάθηκε όρθιος στην κρίση κρίσης χάρη και στην τεράστια απήχηση της σοφτ-πορνό σειράς «Οι πενήντα αποχρώσεις του γκρι»- στην ενιαία τιμή οφείλεται η συγκράτηση των τιμών των βιβλίων κάτω από το δείκτη του πληθωρισμού. Γεγονός ωστόσο είναι πως τα τελευταία χρόνια εκατομμύρια αντίτυπα ελληνικών εκδόσεων τυπώνονται σε τυπογραφεία του εξωτερικού.

Δεν είναι πανάκεια

Η ενιαία τιμή δεν είναι πανάκεια. Δεν εξασφαλίζει από μόνη της την εκδοτική ποιότητα και πολυφωνία, αλλά σίγουρα τη βοηθά. Αν μια μερίδα του αναγνωστικού κοινού, με πνευματικές ανησυχίες που δεν ακολουθούν αυτές του συρμού, ζητάει αντίστοιχα βιβλία, το πιθανότερο είναι πως θα υπάρχει και η ανάλογη προσφορά.

Ούτως ή άλλως, οι συστηματικοί και απαιτητικοί αναγνώστες στην Ελλάδα αποτελούν ένα ελάχιστο ποσοστό του πληθυσμού. Σ' αυτούς ποντάρει και η Μαρία Παπαγεωργίου, έχοντας απόλυτη συνείδηση του πόσο προβληματική ήταν και είναι η εγχώρια βιβλιαγορά.

 

—————

Πίσω